Pastel, papier, 67 x 48 cm,
sygn. l.d.: 17 XI Witkacy 1936 NP NП + piwo.
Ekspertyza pani Anny Żakiewicz 11.2025 r.
Fragment:
"[...] W czasie drugiej wizyty
artysty w Nowym Sączu w listopadzie 1936 wśród takich klientów znalazło się
małżeństwo Wójcików – Jana i jego żony Janiny z domu Regieć.
Witkacy sportretował Janinę dwukrotnie, jeden z portretów – bardziej oficjalny, ujęty w popiersiu, oznaczony jako typ B + E (obiektywny, ale z dodatkiem subiektywnej interpretacji psychologicznej), w ciemnym stroju z obszernym białym kołnierzem-kryzą nie ma daty dziennej, drugi – wykonany 17 listopada 1936 roku ma bardziej swobodną formę podkreślającą urodę kobiety – zwłaszcza jej duże niebieskie oczy i czerwone usta, regularny owal twarzy okolony sfalowanymi włosami i długą szyję. Portret przedstawia zbliżenie twarzy, nie widać czubka głowy ani popiersia.
Podpisany jest artystycznym pseudonimem Witkacy, co świadczy o nawiązaniu przyjacielskiej relacji, gdyż te bardziej oficjalne wizerunki były sygnowane Ignacy Witkiewicz. Ciekawostką jest brak oznaczenia typu portretu, co dodatkowo potwierdza, że artysta potraktował ten wizerunek w sposób szczególny – bardzo możliwe, że wykonał go dla przyjemności i nie pobrał zań honorarium.
Dodatkowe adnotacje przy sygnaturze „NP Nπ” informują o abstynencji alkoholowej i tytoniowej (nie pił nie palił), choć jednocześnie Witkacy wpisał piwo, który jako trunek niskoprocentowy nie był wówczas traktowany jako alkohol. To także dowodzi bardziej towarzyskiego niż komercyjnego charakteru spotkania, gdyż w trakcie typowych seansów portretowych artysta pił raczej kawę (Cof) lub herbatę (herb) w celu wzmocnienia się i wyostrzenia spojrzenia. Piwo (czasem określane jako pyfko) było zarezerwowane dla okazji bardziej towarzyskich.
Portret Janiny Regieć-Wójcikowej
wykonany 17 listopada 1936 roku w Nowym Sączu jest więc ciekawym przykładem
odejścia artysty od zwykłej rutyny portretowej. Modelka najwyraźniej na tyle mu
się spodobała, że poza typowym zamówieniem stworzył też inny, bardziej osobisty
wariant jej wizerunku."
Stanisław Ignacy WITKIEWICZ (WITKACY) (1885-1939)
Malarz, dramaturg, powieściopisarz, filozof, publicysta, jeden z najwybitniejszych twórców polskiej kultury. Syn Stanisława Witkiewicza, w którego domu od najmłodszych lat spotykał się ze znakomitymi przedstawicielami świata nauki i sztuki. Nie uzyskał formalnego wykształcenia artystycznego, w latach 1904-1905 kształcił się w pracowni J. Mehoffera w krakowskiej ASP. Podczas pobytu we Francji w 1911 odwiedził W. Ślewińskiego, pod którego okiem malował pejzaże. Odbył podróże artystyczne do Niemiec, Włoch, Paryża, gdzie zetknął się z nowymi tendencjami w sztuce. W 1914 uczestniczył w australijskiej wyprawie swego przyjaciela, etnologa, Bronisława Malinowskiego. W czasie I wojny służył w armii carskiej. W 1918 wrócił do kraju. W 1919 związał się z ugrupowaniem Formistów, jednak jego twórczość odbiegała od założeń formistycznych. Stworzył indywidualny styl, oparty na własnych doświadczeniach, lekturze, oraz na dziełach innych autorów, które uznał za inspirację. Założenia swego malarstwa zawarł w pismach teoretycznych, takich jak "Nowe formy w malarstwie" z 1919, czego uzupełnieniem i rozszerzeniem były "Szkice artystyczne" z 1922. Lata 1925-1939 przyniosły dominację dramatopisarstwa w twórczości Witkacego, jego obrazy olejne nie cieszyły się uznaniem i nie znajdowały klientów, tak więc dla zapewnienia sobie stałego dochodu artysta postanowił zająć się portretem i założył jednoosobową Firmę Portretową "S.I. Witkiewicz", dla której sformułował szczegółowy Regulamin. Najciekawsze i najdroższe były portrety w typie A, natomiast za najbardziej efektowne należy uznać portrety w typie C. Powstawały one w sytuacjach towarzyskich, często w czasie seansów narkotycznych w domach zaprzyjaźnionych lekarzy, oznaczenie "Co" na portrecie typu C wskazywało na kokainę. Portrety typu C cechowała subiektywna charakteryzacja modela, artysta nie pobierał za nie wynagrodzenia, były "bezcenne". (Lit.: B. Zgodzińska-Wojciechowska i A. Żakiewicz "Witkacy. Stanisław Ignacy Witkiewicz", WAiF, Auriga, PWN, Warszawa 2001).
